boeke-BOLsert

boeke-BOLsert-boeke-BOL-boeke-BOL
sneon 6 maart

Geart de Vries, voormalig journalist bij Omrop Fryslân en momenteel direct van het Historisch Centrum Leeuwarden interviewt Huub Mous over zijn te verschijnen essayboek.

Geart de Vries, âld-sjoernalist by Omrop Fryslân en tsjintwurdich direkteur fan Historisch Centrum Leeuwarden ynterviewt Huub Mous it te ferskinen essayboek:
foar fideo klik hjir
Gerard Reve en de secularisering

Korte samenvatting:

Van 1964 tot 1971 woonde en werkte Gerard Reve in Friesland. Die jaren vormden een beslissende periode, niet alleen in zijn leven maar ook in zijn werk. In Friesland schreef hij een van zijn belangrijkste werken Nader tot U en bekeerde hij zich uiteindelijk tot het katholicisme na een lang proces van vertwijfeling en bezinning. In meerdere opzichten vormen de Friese jaren een keerpunt en zelfs een crisis in zijn leven. De jaren 1966 en 1967 werden door hemzelf achteraf zelfs als een ‘rampjaar’ bestempeld. Na de bekering volgden niet alleen een psychische crash en een ziekenhuisopname, maar ook de aanklacht wegens godslastering met slepende proces dat daaruit voortkwam. In de tweede helft van de jaren zestig stagneerde de literaire productie. Daarna schreef Reve nog tal van romans, maar haalde nooit meer het niveau van Nader tot U.
Het momentum van Reve ligt in de jaren zestig. Dat is het decennium, waarin Nederland in sneltreinvaart veranderde na een periode van stagnatie in de jaren van wederopbouw. Die scherpe tegenstelling tussen de jaren vijftig en zestig lijkt in het werk van Reve doorkruist te worden. Hij keerde zich juist om in de tijd van de grote verandering. Zijn werk is in veel opzichten een product van de tijd, waarin het ontstond, de naoorlogse periode van vooruitgang die in de jaren zestig een climax bereikte, terwijl het tegelijkertijd ook tegendraads en oneigentijds was. Reve koos voor de religie in een periode van massale ontkerkelijking en secularisering. Tegelijk wendde hij zich tot de Romantiek en de ironie, in de jaren dat het maatschappelijk engagement en het formele experiment in kunst en literatuur hoogtij vierden.
Je kunt het werk van Reve zien als een product van zijn tijd, maar ook als een vorm van literatuur die de tijd mede veranderd heeft. In dit boek heb ik vooral de samenhang tussen tekst en tijd aan het licht willen brengen, met alle aspecten die daarbij van belang zijn. Daarbij ben ik niet alleen ingegaan op de maatschappelijke veranderingen in de jaren vijftig en zestig, maar ook op de zich wijzigende opvattingen in de filosofie, de theologie, de psychiatrie en de kunst- en literatuurkritiek.
Het waardige afscheid van de religie, zoals dat kort na de oorlog door Simon Vestdijk werd bepleit in zijn boek De toekomst der religie - en vervolgens door de godsdienstwetenschapper Fokke Sierksma in de jaren vijftig nader werd uitgewerkt - staat centraal in het eerste deel. In het middendeel, dat daarop volgt, staat Reve zelf centraal en vooral zijn verhouding tot het katholicisme dat in de jaren van de ontzuiling in Nederland een snelle ontwikkeling doormaakte. Nader tot U, dat hij schreef in zijn Friese periode, vormt hierbij een sleuteltekst. Het mogelijk verband tussen snelle secularisering en geestelijke gezondheid vormt hierbij een belangrijk thema.
Het is een essayistisch betoog geworden, waarbij ik ook plaats heb ingeruimd voor mijn eigen ervaringen, die ik de jaren zestig heb opgedaan, toen ik op nogal indringende wijze met de katholieke geestelijke gezondheidszorg in aanraking kwam. In het laatste deel doe ik verslag van deze ervaringen tijdens en voorafgaande aan mijn opname in 1966 in het psychiatrisch ziekenhuis St. Willibrordus in Heiloo. In die tijd nam ik ook afscheid van mijn vader, een katholiek uit Friesland. Ik heb er lang over geaarzeld om deze geschiedenis in verband te brengen met het werk van Gerard Reve. Eigenlijk is er ook geen verband, of het moet de hallucinerende taal zijn aan het slot van Nader tot U, die mij in de verte herinnert aan een tekst die ik zelf in die tijd heb geschreven, toen de eerste symptomen van een psychose bij mij aan het licht traden. Het terugvinden van mijn eigen verloren gegane manuscript ging steeds meer deel uitmaken van mijn zoektocht naar Gerard Reve.
Bij mijn onderzoek heb ik dankbaar gebruik mogen maken van het ruwe materiaal van alle documentaires die Omrop Fryslân in de afgelopen jaren over de Friese periode van Gerard Reve heeft gemaakt.